Nysa (do 1945 (niem. Neisse, wcześniej Nissa) – miasto w woj. opolskim, w powiecie nyskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Nysa. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do starego woj. opolskiego.

Miasto położone jest na granicy Przedgórza Sudeckiego i Niziny Śląskiej, przepływa przez nie rzeka Nysa Kłodzka.

Według danych z 31 grudnia 2004, miasto ma 47 793 mieszkańców.

W pobliżu Nysy znajdują się sztuczne zbiorniki wodne: Jezioro Nyskie (w trakcie budowy zwane Zalewem Głębinowskim) nieco dalej Otmuchowskie.

Według przekazów w miejscu dzisiejszej katedry stała niegdyś świątynia pogańska (X lub XI wiek). Nysa po raz pierwszy została wzmiankowana w 1223 roku, została ona lokowana na prawie flamandzkim. Miasto które przez krótki czas znajdowało się we władaniu książąt wrocławskich pod koniec XIII stulecia znalazło się pod jurysdykcją biskupów wrocławskich. Nysa z początkiem XIV wieku wedle życzenia Henryka Probusa stała się miastem stołecznym Księstwa Nyskiego. Utworzone przezeń księstwo nyskie do 1810 roku rozrastało się pod względem terytorialnym, ludnościowym i prawnym gdyż posiadało i stanowiło swe własne prawa np.prawo warzenia piwa czy mila zapowiednia. Znany ośrodek edukacyjny już od średniowiecza, od 1417 istniała szkoła parafialna, przekształcona w następnych wiekach w znane gimnazjum. W 1497 roku na rynku w Nysie został ścięty przedostatni książę opolski - Mikołaj II. Dogodne położenie miasta na przecięciu szlaków handlowych z Pragi i Kłodzka do Opola i dalej do Krakowa, sprzyjało rozwojowi gospodarczemu miasta. W księstwie kwitł handel, organizowane były dwa targi w dniach św. Jakuba i św. Agnieszki, które gromadziły kupców z Austrii, Czech, Moraw i Węgier. Również rzemiosło przeżywało rozkwit powstały m.in. cechy farbiarzy czy złotników. Dodatkowe przywileje jak np. prawo składu, prawo przymusu drogowego czy prawo bicia własnej monety, przysparzały sławy i podnosiły rangę miasta. Jednym z jawnych dowodów iż Nysa była znaczącym ośrodkiem jest wydana w 1493 roku w Norymberdze Kronika Świata która ustawia miasto wśród znaczących ośrodków miejskich Europy Środkowo-Wschodniej. Drugim z dowodów jest herb Nysy na bramie wjazdowej Mostu Karola w Pradze, któryż herb to wisi obok herbów najznakomitszych miast czeskich. Jest to także znak historii miasta, gdyż Nysa wraz z nadejściem XIV wieku zostaje się pod panowanie czeskich Luksemburgów, a następnie Habsurgów i na wieki oderwana zostaje od państwa polskiego. Nadawane kolejne przywileje gospodarcze i prawne powodują, że miasto staje się poważnym importerem soli i handlu winem z Węgier i Nadrenii. Pod wpływem obecności i działania biskupów Nysa otrzymuje tytuł Śląskiego Rzymu głownie za sprawą licznych budowli sakralnych miasta oraz fontanny Trytona z 1701 roku, wzorowanej na rzymskiej Fontana del Tritone. Kilkadziesiąt lat przed Wrocławiem, w 1624, otrzymało kolegium jezuickie Carolinum. Ukończył je przyszły król Rzeczypospolitej Michał Korybut Wiśniowiecki. Okres wojny trzydziestoletniej to okres upadku miasta --> od 1741 roku Nysa jest pod panowaniem Prus i zamieniana jest w miasto-twierdzę. Zmienia to całkowicie charakter miasta, lecz zdaje egzamin podczas obrony miasta przed wojskami Napoleona. Jednocześnie jednak statut miasta-twierdzy doprowadza do ogromnych zniszczeń --> dowodem tego są kule armatnie wmurowane w Dom Starej Wagi. Ostatnim razem zamieniono miasto w twierdzę w 1944 roku. Najgorszy pogrom miasta odbył się w marcu 1945 roku, gdzie podczas walk o miasto uległo zniszczeniu wiele budynków, m.in. gotycka, 94-metrowa wieża ratuszowa, najwyższa jak dotąd budowla miasta. Ogółem zniszczeniu uległo około 80% zabudowy miasta. Po wyzwoleniu następuje odbudowa i rozbudowa miasta, powstają zakłady przemysłowe, m.in. Fabryka Samochodów Dostawczych (produkująca popularne w latach 60., 70. i 80. Nysy), przemysł spożywczy, metalowy. Budowane są nowe osiedla, obiekty użyteczności publicznej. Obecnie Nysa liczy niecałe 50 tysięcy mieszkańców i jest ważnym ośrodkiem administracyjnym i gospodarczym.

Nysa pomimo wielu zniszczeń wojennych (szczególnie ostatniej wojny, gdy legło w gruzach około 80% zabudowy miejskiej) posiada wiele obiektów godnych uwagi:

    * Kościół św. Agnieszki i św. Jakuba - pochodzi z XV w., posiada jeden z najbardziej spadzistych dachów w Europie o niebagatelnej powierzchni 4 tysięcy mkw., jest to też miejsce pochówku siedmiu biskupów wrocławskich.

    * Dzwonnica przy kościele św. Agnieszki i Jakuba - z XV w.; jej budowy nigdy nie zakończono, gdyż według planów miała być ponad trzykrotnie wyższa, jednak nie pozwolił na to grunt, na którym stoi.

    * System pruskich fortyfikacji (Twierdza Nysa) - jeden z największych w Europie systemów fortów i twierdz.

    * Wieża Bramy Ziębickiej - z 1350 roku, wieża jest udostępniona dla zwiedzających i stanowi doskonały punkt widokowy.

    * Wieża Bramy Wrocławskiej - z XIV w. z bogato zdobionym portalem z 1603 roku

Nysa jest ważnym ośrodkiem przemysłowym i gospodarczym, zarówno w województwie opolskim jak i w skali całego kraju. W mieście wyróżnić możemy przemysł metalowy, maszynowy, spożywczy i budowlano-montażowy. Do największych zakładów obecnie należą:

Do 2002 roku w mieście funkcjonował jeden z największych zakładów w województwie – fabryka samochodów dostawczych, a później Nysa Motor. Montowała ona małe samochody dostawcze, m.in. Nysy, Polonezy trucki, a w ostatnim okresie także Citroeny C15. Obecnie fabryka stoi nieczynna.

Do większych zakładów, które jeszcze niedawno istniały w Nysie można zaliczyć: Zakład Urządzeń Przemysłowych S.A. zajmujący się produkcją urządzeń dla przemysłu chemicznego, energetycznego, cukrowniczego i ochrony środowiska oraz Garbarską Spółdzielnię Pracy Asko, która była jedną z najnowocześniejszych zakładów garbarskich w Polsce.

Ponadto w mieści bardzo intensywnie rozwija się branża handlowa i usługowa. W mieście powstaje wiele nowych sklepów i punktów usługowych. Powoduje to, że miasto jest postrzegane jako atrakcyjny cel zakupów i jest chętnie odwiedzane także przez obywateli czeskich. Szacuje się, że w ciągu tygodnia odwiedza Nysę około 20 tys. Czechów. W mieście istnieją również stacje benzynowe, stacje obsługi samochodów m.in. Fiat, Renault, Seat. Istnieją liczne biura leasingowe, banki, towarzystwa ubezpieczeniowe, liczne hurtownie i składy.

Źródło: Wikipedia - wolna encyklopedia