Newsletter - bądź na bieżąco

ilość produktów: koszyk jest pusty

wartość produktów: koszyk jest pusty

Przejdź do koszyka:   koszyk

rejestracja
Miasto na pograniczu polsko-ruskim, którego nazwa pochodzi od ruskiego słowa chołm, oznaczającego pagórek. Założycielem Chełma był książę halicko-włodzimierski Daniel Romanowicz, który przeniósł tu na pewien czas stolicę swego państwa z zagrożonego przez Tatarów południa. Zbudował też na Górze Zamkowej zamek (istniał jeszcze pod koniec XVIII wieku) i ufundował biskupstwo prawosławne. Samo miasto wzniesione zostało również około 1233 r.. Szybki rozwój w XIII wieku, którego nie powstrzymał pożar w 1251 r., zawdzięczało położeniu na głównym trakcie handlowym z Rusi do Polski. Pod koniec stulecia ośrodek polityczny Rusi Halickiej przeniósł się jednak znów na południe, do Halicza i Lwowa, a w XIV wieku szlak handlowy zaczął omijać Chełm. W 1377 r. Chełm został przyłączony do Polski jako stolica ziemi chełmińskiej. Upadku miasta nie powstrzymała lokacja nowego miasta na prawie magdeburskim w 1392 r. - u stóp Góry Zamkowej od strony zachodniej. W 1358 r. utworzono drugie biskupstwo - rzymsko-katolickie, które ostateczny kształt uzyskało dzięki fundacjom Władysława Jagiełły w 1417 r.. Ponowny rozwój nastąpił w XVI wieku, kiedy Chełm znów znalazł się na głównych szlakach handlowych. W 1596 r. prawosławny biskup Chełma podpisał akt unii brzeskiej i Chełm stał się ważnym ośrodkiem cerkwi unickiej (greko-katolickiej). W 1735 r., po kolejnej przebudowie, katedra unicka zyskała obecny, barokowy kształt. Po utworzeniu w 1805 r. diecezji lubelskiej przeniósł się tam ostatecznie biskup rzymsko-katolicki. Natomiast diecezja unicka w 1874 r. - po likwidacji unii przez władze rosyjskie - przeszła w ręce prawosławnych. W wyniku III rozbioru w 1795 r. Chełm przeszedł w ręce austriackie. W 1809 r. został włączony do Księstwa Warszawskiego, a w 1815 r. - Królestwa Polskiego. W XIX wieku miasto przeżyło okres prosperity dzięki rozwojowi przemysłu i budowie linii kolejowych. W 1912 r. władze rosyjskie, mimo protestów polskich, wydzieliły z Królestwa Polskiego gubernię chełmińską i włączyły ją bezpośrednio do Rosji. W lipcu 1944 r. Chełm stał się pierwszym - na zachód od linii Curzona - miastem wyzwolonym i, zgodnie z tradycją celebrowaną w PRL, tu właśnie wydrukowany został Manifest PKWN. Największym zakładem przemysłowym zbudowanym w okresie powojennym jest uruchomiona w 1960 r. cementownia. Dziś Chełm, urzekający urodą swej Góry Zamkowej, wiąże nadzieje rozwoju ze współpracą polsko-ukraińską.

Chełm (ukr. Холм) - miasto w Polsce, w latach 1975–1998 stolica województwa chełmskiego. Po reformie administracyjnej z 1998 roku Chełm znalazł się w granicach województwa lubelskiego. Położone nad rzeką Uherką, na południowy wschód od Lublina, na północ od Zamościa oraz na południe od Białej Podlaskiej, w odległości 25 km od granicy z Ukrainą.

Chełm jest czwartym co do powierzchni (po Lublinie, Puławach oraz Białej Podlaskiej) oraz drugim co do liczby ludności miastem w województwie lubelskim.

Historia
Miasto jest położone na jedynych w swoim rodzaju glebach kredowych (ilość kredy w ziemi do 99%). Drugie takie złoża na świecie istnieją tylko w Holandii. Pochodzenie geologiczne kredy - dno morza z czasów kredy. Liczne wykopaliska. Początek osadnictwa sięga IX wieku.

Nazwa miasta pochodzi od "cholm/chelm" - góra (jest wiele wersji co do etymologii, w tym także z celtyckiego) - centralnego wzniesienia Góra Chełmska, będącego być może miejscem kultu pogańskiego (ośrodek pogański mógł funkcjonować w obrębie świętego gaju z drewnianą świątynią-chramem lub tylko z posągami bóstw, przy których palono ogniska i składano ofiary), a od średniowiecza (XII-XVI w.) miejsce kultu chrześcijańskiego.

Według legendy w 981 Włodzimierz Wielki przyłączył Chełm do Rusi Kijowskiej i postawił w Chełmie pierwszy zamek (miało to być w 1001 roku). Ok. 1235 roku książę halicki Daniel Halicki uczynił stolicą Rusi Halicko-Wołyńskiej a następnie księstwa Chełmsko-Bełzkiego. Na Górze Chełmskiej zbudował zamek, a ok. 1240 przeniósł do Chełma biskupstwo prawosławne z Uhruska. W latach 1349-1387 trwały z przerwami walki o Chełm Polaków, Litwinów i Węgrów, zakończone przyłączeniem przez królową Jadwigę Chełma do Polski. W 1375 erygowano w Chełmie biskupstwo rzymskokatolickie. 14 stycznia 1392 roku Chełm otrzymał prawa miejskie magdeburskie.

Najlepsze lata miasta przypadały na XV i XVI wiek. W 1490 siedzibę chełmskiego biskupstwa rzymskokatolickiego przeniesiono do Krasnegostawu. W 1596 chełmski biskup prawosławny Dionizy Zbirujski przystąpił do unii brzeskiej. Konflikty z prawosławnymi mieszczanami chełmskimi trwają do 1678 r. W XVII wieku miasto było wielokrotnie niszczone, dlatego do dzisiaj przetrwało niewiele zabytków z dawniejszych czasów. W XVIII wieku sytuacja uległa stabilizacji. Umożliwiało to powolny, lecz spokojny rozwój miasta. Od czasu przyłączenia miasta na stałe do Polski, Chełm stanowił stolicę ziemi chełmskiej (obejmowała ona m.in. Krasnystaw, Hrubieszów, Rejowiec, Zamość i inne). Ziemia chełmska mimo, że wchodziła w skład województwa ruskiego, posiadała autonomię równającą ją w prawach z województwami (odrębni posłowie na Sejm). W 1794 ustanowiono województwo chełmskie. Również w tym roku miała miejsce "Burza Chełmska", ponieważ ziemia chełmska jako jedna z pierwszych przystąpiła do Insurekcji kościuszkowskiej, epizod został zakończony bitwą pod Chełmem 8 czerwca 1794 r. pod dowództwem gen. Józefa Zajączka.

W 1795 Chełm znalazł się w zaborze austriackim, w 1809 został przyłączony do Księstwa Warszawskiego, a 6 lat później znalazł się w zaborze rosyjskim. Początek XIX wieku to znaczny upadek miasta. Chełm po raz pierwszy w swojej historii został administracyjnie "podpięty" do Lublina. W 1805 zostało zlikwidowane chełmskie biskupstwo rzymskokatolickie (na rzecz diecezji lubelskiej). Wkrótce miasto upadło na tyle, że przestało być nawet miastem powiatowym (ponownie stało się powiatem w II połowie XIX w.). W połowie XIX wieku w Chełmie wybudowano koszary, co spowodowało napływ Rosjan do miasta. W 1866 wybudowano prowadzącą do Chełma linię kolejową, co przyczyniło się do rozwoju przemysłu. W 1875 władze carskie zlikwidowały Cerkiew unicką. Chełmskie biskupstwo unickie przestało istnieć, a unitów niekiedy siłą zmuszano do przejścia na prawosławie. W 1905 utworzono prawosławną diecezję chełmską. W 1912 utworzono Gubernię Chełmską, obejmującą swym zasięgiem część dawnej ziemi chełmskiej i przyłączono ją bezpośrednio do imperium rosyjskiego.

W 1918 Chełm znalazł się w niepodległej Polsce. W okresie międzywojennym planowano do Chełma przenieść siedzibę dyrekcji kolejowej (Chełm wygrał konkurencyjną walkę z pobliskim Lublinem). Zaowocowało to rozwojem miasta i budową dzielnicy "Dyrekcji", której inwestycja uważana jest za drugą największą inwestycję II RP. Wojna dotarła tu 8 września 1939 roku, kiedy niemieckie lotnictwo przeprowadziło naloty na miasto. Straty z ludziach i budynkach nie okazały się zbyt duże. 11 września pojawił się tutaj oddziały wojskowe, które wcześniej walczyły w Bitwie nad Bzurą. Pod koniec września miasto znalazło się na dwa tygodnie (od 26 września do 8 października) w rękach radzieckich, a od 9 października aż do 22 lipca 1944 roku - w niemieckiej strefie okupacyjnej. W 1940 utworzono prawosławne biskupstwo chełmskie. Podczas wojny istniało w Chełmie getto (krwawo zlikwidowane w październiku 1942 r.) oraz jeden z największych obozów jenieckich na ziemiach polskich - Stalag 319 (około 200.000 jeńców, z tego zginęło w różny sposób ponad 90.000 ofiar).

22 lipca 1944 poinformowano, że w Chełmie powstał Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego (PKWN) oraz że ogłoszono Manifest Lipcowy. W rzeczywistości PKWN i jego Manifest powstały w Moskwie. W Chełmie Manifest wydrukowano 26 lipca, a PKWN dotarł do miasta dopiero 27 lipca. 1 sierpnia 1944 PKWN przeniósł się do Lublina. W okresie powojennym miasto było miejscem wielu inwestycji. Powstało wiele zakładów przemysłowych. W 1975 Chełm stał się ponownie stolicą województwa (wcześniej w 1794 r.) i był nią do 1999.

Z Chełma pochodzą m.in. Michał Hruszewski historyk, prezydent Ukraińskiej Republiki Ludowej, światowej sławy skrzypaczka Ida Haendel, mistrz świata w zapasach Dariusz Jabłoński, piosenkarka Anna Dąbrowska.

Źródło: Wikipedia - wolna encyklopedia.

Skomentuj artykuł na forum

Portal i sklep numizmatyczny, monety, numizmatyka
wszelkie prawa zastrzeżone © 2007-17
adres: ul. Wspólna 50 lok. nr 1 00-684 Warszawa,
tel. +48 22 523 25 26, fax. +48 22 523 25 01, e-mail: info@emonety.pl