Newsletter - bądź na bieżąco

ilość produktów: koszyk jest pusty

wartość produktów: koszyk jest pusty

Przejdź do koszyka:   koszyk

rejestracja

Sławni ludzie na monetach » Ignacy Domeyko (1802 - 1889)

Ignacy Domeyko, Ignacy Domejko (po litewsku: Ignas Domeika, herbu Dangiel, białorus. Ігнат Дамейка), pseudonim Żegota (ur. w Niedźwiadce koło  Mira i Nieświeża 3 lipca 1802 - zm. w Santiago de Chile 23 stycznia 1889) - polski geolog, mineralog, badacz Ameryki  Południowej. Pierwowzór postaci Żegoty z III części Dziadów Adama Mickiewicza.

Ignacy Domeyko urodził się 3 lipca 1802 roku w rodzinie ziemiańskiej w Niedźwiadce koło Nowogródka. W wieku 10 lat został oddany do szkoły powiatowej w Szczuczynie Lidzkim prowadzonej przez oo.pijarów. W latach 1816 -1822 studiuje matematykę i nauki przyrodnicze na Uniwersytecie Wileńskim w Oddziale Nauk Fizycznych i Matematycznych. Podczas pobytu w Wilnie młody Ignacy uczęszcza na zajęcia Lelewela i Gołuchowskiego, zostaje również członkiem Towarzystwa Filomatów, czyli Miłośników Nauki oraz Towarzystwa filaretów, czyli Miłośników Cnoty. Tam poznaje swoich najbliższych przyjaciól, z którymi będzie utrzymywał bliski kontakt aż do śmierci. Wśród nich byli między innymi: Adam Mickiewicz, Tomasz Zan, Jan Czeczot i wielu innych. W 1823 działalność Filomatów i Filaretów zostaje zdekonspirowana a jego członkowie zostają skazani na zesłanie. Dzięki pomocy stryja dla Domeyki karą za działalność w towarzystwach będzie 6 letni nakaz pobytu na wsi. Tam na własnych włościach gospodaruje, bierze czynny udział w życiu powiatowym, sprowadza wciąż nowe książki do nauki z Niemiec i Francji. W 1831 przyłącza się do korpusu generała Chłapowskiego i bierze czynny udział w powstaniu listopadowym. Po upadku powstania wraz ze swoim przyjacielem Mickiewiczem Ignacy przez Prusy dostaje się do Francji. Gdzie spędza kolejne piec lat swojego życia. Początkowo daje się wciągnąć w wir życia emigracji paryskiej, następnie odsuwa się w cień i zajmuje się studiami. Zostaje absolwentem miedzy innymi: Sorbony, College de France, Ogrodu Botanicznego, Konserwatorium Sztuk mi Rzemiosł oraz paryskiej szkoły górniczej Ecole de Mines. Oto kilka wspomnień późniejszego profesora z tamtego okresu:
 
„[---]   Zdziwiłem się, że choć kurs jego (Hachette) na Sorbonie był bezpłatny, zaledwo ośmiu uczniów liczył; i kiedym zapytał jednego z nich o przyczynę, powiedział mi, że w ogólności młodzież, co się kształci na architektów i inżynierów w Paryżu, woli płacić drogo za lekcje prywatnym i wcale nie znajomym z imienia profesorom niż chodzić na lekcje publiczne Hachette'a , z których mało co można skorzystać. W istocie we dwa miesiące potem płaciłem dosyć drogo, jak na moją kieszeń, młodemu profesorowi p. Adhemar za lekcje prywatne geometrii rysunkowej i przekonałem się, że można być wielkim geometrą jak Hachette, być sławnym, twórcą nawet nauki, i być niezdatnym do uczenia. Nie więcej miał uczniów p. Francoeur, profesor rachunku różniczkowego i integralnego na Sorbonie. Półwieczny, ale chorowity, przypominał mi żywo z wykładu swego i z metody pana Polińskiego, którego niegdyś kursu słuchałem w Wilnie. Z tekstu Francoeura więcej się można było nauczyć niż z jego kursu.”

Po uzyskaniu tytułu inżyniera w szkole górniczej pracował przez jakiś czas w Alzacji, poszukiwał rud żelaza, skąd przeniósł się na stałe do Chile po uzyskaniu propozycji objęcia tam katedry fizyki i chemii.
3 czerwca 1838 roku przybywa do La Serena w prowincji Coquimbo i zaczyna pracę oświatową. Początki były bardzo trudne, ponieważ musiał uczniów kształcić od początku z zakresu fizyki i chemii a dopiero po trzech latach mógł zacząć wykłady z probierstwa, mineralogii i górnictwa. Bardzo szybko nauczył się hiszpańskiego, zorganizował własne laboratorium i zaczął eksplorację nieznanego lądu. Między innymi wspinał się po Andach do wysokości 4700 metrów, oraz eksplorował wulkany, badał minerały meteoryty itp. W 1844 wydał dwa podręczniki mineralogii. Założył sieć stacji meteorologicznych a także interesował się etnografia i problemami społecznymi. Odbył podróż do Araukarii, niepodległej wówczas części Chile gdzie mieszkali Indianie. Po powrocie założył muzeum etnograficzne o dotyczące życia Araukarów a także wydał książkę „ Araukaria i jej mieszkańcy”. W 1847 przenosi się do Santiago gdzie obejmuje profesurę w katedrze fizyki i chemii a jego głównym zadaniem stanie się reforma całego szkolnictwa wyższego. Próbuje on przekształcić uniwersytet na podobieństwo uczelni w Wilnie i Paryżu. W 1848 nadane mu zostaje honorowe obywatelstwo. Zostaje również sędzią górniczym i rozstrzyga spory między innymi w kopalniach srebra. W 1850 poznaje 15 letnią chilijkę Enriquetę Sotomayor, z którą się żeni w tym samym roku, mając z nią czwórkę potomstwa. W 1867 zostaje wybrany rektorem uniwersytetu, którą to funkcję pełni przez trzy kadencje. W 1884 roku po wielu staraniach udaje się do Polski, odwiedzić córkę Annę i pozostałych przy życiu przyjaciół i członków rodziny. W 1885 podróżuje po Włoszech a następnie z powrotem po Polsce. W 1888 wyrusza w podróż powrotną do Chile, gdzie w 1889 roku umiera.

Ignacy Domeyko w dużym stopniu przyczynił się do rozwoju Chile pod względem kulturalnym i przemysłowym. Opracował pierwszą mapę geologiczną tego kraju w skali 1:250 000. Założył chilijską sieć meteorologiczną i muzeum etnograficzne. Był członkiem honorowym wielu towarzystw naukowych a od 1875 roku - członkiem Polskiej Akademii Umiejętności. Napisał ponad 400 artykułów , książek i publikacji np.: Araukania i jej mieszkańcy, Rzut oka na Kordyliery chilijskie i zawarte w ich łonie pokłady metaliczne,  Moje podróże i Pamiętnik Wygnańca. Odkrył miedzy innymi: domeykit (Cu3As), krohnkit (Na2Cu(SO4)2 2 H2O) i daubreeit BiO(Cl,OH)). Jego imeniem nazwano: wulkaniczne pasmo górskie (Cordillera de Domeyko - wyjątkowo bogate w złoża rud miedzi), znajdujące się w Andach Środkowych, w północnej części Chile, pomiędzy pustynią Atacama a płaskowyżem Puna de Atacama, o długości ok. 370 km i wysokości do 4325 m, kwiat Wiola domeykiana, odmianę lisa chilijskiego Canis domeykanus, Ammonites domeykanus oraz wiel ulic, placów i skwerów w całym Chile.
Pomimo tego, iż spędził niemal całe swe dorosłe życia poza granicami Polski, zawsze podkreślał swoje korzenie i przywiązanie do tego kraju słowami:

"Zawsze myślałem, modliłem się i kochałem po polsku”.

Bogumiła Wiśniewska

Skomentuj artykuł na forum

Portal i sklep numizmatyczny, monety, numizmatyka
wszelkie prawa zastrzeżone © 2007-17
adres: ul. Wspólna 50 lok. nr 1 00-684 Warszawa,
tel. +48 22 523 25 26, fax. +48 22 523 25 01, e-mail: info@emonety.pl