Newsletter - bądź na bieżąco

ilość produktów: koszyk jest pusty

wartość produktów: koszyk jest pusty

Przejdź do koszyka:   koszyk

rejestracja

Rozmaitości ze świata monet » 450 LAT POCZTY POLSKIEJ

W tym roku będziemy obchodzić 450-lecie Poczty Polskiej.

Historia działań pocztowych w naszym kraju sięga czasów Bolesława Chrobrego, który to wprowadził tak zwane podwody, czyli konie, żywność i miejsce noclegowe dla komornika, który to przewoził korespondencję. Komornik zobowiązany był do okazania glejtu uprawniającego go do korzystania z podwodów a także do opłacenia należności za konie i nocleg z góry. Nie wolno mu było mijać miejsc gdzie czekały na niego konie a także pod karą dwóch tygodni więzienia nie mógł żądać koni w innym miejscu niż było to wskazane. Podwody utrzymywane były przez króla a następnie obowiązek ten spadł na miasta leżące w domenie królewskiej. Wraz z rozwojem państwa ciężary podwodowe spadały również na mniejsze miasteczka a także wsie. Obowiązki pocztowców spełniali też różnego rodzaju posłańcy, często byli to synowie szlacheccy.

W średniowieczu najlepiej działającymi pocztami dysponowały poszczególne miasta, kupcy a także klasztory. W Polsce własne systemy pocztowe miały rodziny Bonerów, Montelupich natomiast w Europie najbardziej znani byli Fuggerowie. Zapewniali oni stałe połączenia pocztowe między Krakowem a Rzymem a także Krakowem i Wiedniem i wieloma innymi stolicami europejskimi. Niestety wszystkie te formy działalności pocztowej w XVI wieku stały się niewystarczające. Aby sprawnie kierować państwem należało zorganizować sprawniejszy system. Państwową instytucję zwaną pocztą uruchomił na podstawie uniwersału król Zygmunt August. Nowo ustanowiona instytucja miała służyć dobru króla a także całemu ogółowi ludności. Zorganizowanie poczty powierzono Prosperowi Prowanie Włochowi zamieszkującemu w Krakowie. Poczta miała kursować na trasie Kraków-Wenecja dzięki rozstawnym koniom. Kurierzy wysyłani byli w określonych dniach tygodnia i miesiąca. Po przeniesieniu stolicy do Warszawy trasę wydłużono o odcinek do Warszawy. W 1564 roku kolejnym uniwersałem królewskim zniesiono bezpłatność podwodów i wprowadzono podatek podwodowy, do którego zobowiązano wszystkie osiedla będące w obrębie domeny królewskiej. Podatek ten nazwano szos stanowił on 16% szacunkowej wartości nieruchomości. Wsie płaciły 6 groszy od łana lub włóki na rzecz szosu. Poczta zorganizowana prz3ez Prowanę działała jedynie 4 lata.

Z powodów finansowych przejęła ja rodzina Taksisów a później Montelupich. Poczta publiczna wznawia swą działalność za czasów Stefana Batorego wprowadzono wówczas jednolitość taryfy bez względu na odległość przeznaczenia płacono za 1 łut (12,8 g) 4 grosze. Wyprzedzało to unifikacje taryfy angielskiej o jakieś 250 lat!!!! Za czasów Władysław IV poczta rzeczywiście stała się własnością publiczną a nie królewską. Bo nie tylko opłaty z ziem królewskich szły na utrzymanie pocztowców, ale podatek ze wszystkich ziem należących do Rzeczpospolitej. Połączenia pocztowe uzyskały wówczas wszystkie osiedla liczące więcej niż 4000 mieszkańców. Niestety wiek XVII nie był najlepszym okresem dla poczty z powodu wojen i ogólnego zubożenia kraju. Kolejne usprawnienia poczty przyszły wraz z rządami Stanisława Augusta. Usystematyzowano opłaty, utworzono trakty, wzdłuż których umieszczono oznaczone herbem, pocztamty czyli urzędy pocztowe i poczthalterie, czyli stacje popręgowe gdzie zmieniano konie. Wprowadzono wówczas mundury dla personelu poczty, listonosze zwani byli kursorami lub pocztylionami. Punktem węzłowym dla pocztowców była Warszawa. Poczta polska została przekształcona w wojskową pocztę polową podczas powstania kościuszkowskiego a następnie zaprzestała swojej działalności po trzecim rozbiorze Polski.

 Wznawia swoją działalność w momencie utworzenia Księstwa Warszawskiego. Poczta uruchamia stałe połączenie dyliżansowe z Dreznem oraz Poznaniem. Wprowadzono obowiązek zabezpieczania przesyłek pieczęciami lakowymi. W 1858 roku wprowadzono pierwsze znaczki pocztowe na terenie królestwa Polskiego były to znaczki rosyjskie. 1 Stycznia 1860 roku wprowadzono pierwsze znaczki z herbem Królestwa Polskiego. W czasie powstania styczniowego działały dwa rodzaje poczty, konspiracyjna do przewożenia tajnych przesyłek i obywatelska dla przewożenia zwykłej korespondencji. Po powstaniu większość pracowników poczty została aresztowana. W czasie zaborów całą działalnością pocztową zajmowały się urzędy pocztowe państw zaborczych. W czasie I Wojny Światowej podjęto próby organizowania poczty polowej lub etapowej. W Warszawie za zgoda niemieckich władz zorganizowano pocztę miejską. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości należało zorganizować i odtworzyć wszystkie instytucje państwowe i samorządowe łącznie z instytucją poczty. Pierwsze punkty i urzędy pocztowe zaczęły powstawać przy urzędach i jednostkach wojskowych. W tym pierwszym okresie państwowości trzeba było scalić wszystkie ziemie, które znajdowały się w różnych zaborach. Dlatego też na początku posługiwano się znaczkami zarówno austriackimi, rosyjskimi jak i niemieckimi opatrując je jedynie pieczątkami z napisem Poczta Polska.  W 1919 roku utworzono placówkę poczty przy polskim konsulacie w Konstantynopolu a także przystąpiono do światowego związku pocztowego. A w 1925 roku w Wolnym Mieście Gdańsku. Obrona tej placówki przez urzędników 1 września 1939 roku przeszła do historii. Większość pracowników zginęła podczas obrony, ci, co nie zginęli zostali aresztowani. Wszyscy pośmiertnie zostali odznaczeni krzyżem Virtuti Militari i zostali h9onorowymi obywatelami Gdańska. W 1928 roku powstało państwowe przedsiębiorstwo o nazwie „Polska Poczta, Telegraf i Telefon”. Podczas II Wojny Światowej poczta działała na emigracji, polskie jednostki pływające wydawały polskie znaczki pocztowe. Istniała również poczta podczas powstania warszawskiego obsługiwana głównie przez harcerzy z pieczęciami poczta harcerska. Po zakończeniu wojny poczta wznowiła swoja działalność. Pierwszy urząd uruchomiono w Lublinie. Pierwsze znaczki zamówiono w Rosji, ale zanim zdążyły przyjść wydrukowano już znaczki w Polsce z podobiznami Traugutta, Kościuszki i Dąbrowskiego. Od tego czasu Poczta Polska działa nieprzerwanie będąc sponsorem wielu imprez sportowych.

Bogumiła Wiśniewska

zdjęcia: wikipedia

Skomentuj artykuł na forum

Produkty powiązane z artykułem

Portal i sklep numizmatyczny, monety, numizmatyka
wszelkie prawa zastrzeżone © 2007-17
adres: ul. Wspólna 50 lok. nr 1 00-684 Warszawa,
tel. +48 22 523 25 26, fax. +48 22 523 25 01, e-mail: info@emonety.pl