Newsletter - bądź na bieżąco

ilość produktów: koszyk jest pusty

wartość produktów: koszyk jest pusty

Przejdź do koszyka:   koszyk

rejestracja

W dniu 28 lutego 2006 r. Narodowy Bank Polski wprowadził do obiegu monety z serii „Zwierzęta Świata”. Są to monety przedstawiające świstaka, o nominałach:
- 20 zł – wykonana w srebrze stemplem lustrzanym,
-  2  zł – wykonana w stopie Nornic Gold stemplem zwykłym.
Celem serii jest zaprezentowanie gatunków zwierząt zagrożonych przez rozwijającą się cywilizację.

Świstak jest dużym gryzoniem zamieszkującym strefę hal w wysokich górach Europy. Najliczniejsza populacja świstaka zamieszkuje Alpy, bardzo niewielka Tatry. Ponadto występuje w Pirenejach, gdzie został przez człowieka introdukowany z Alp, oraz rumuńskiej części Karpat gdzie został reintrodukowany (ponownie wsiedlony po wyginięciu). W plejstocenie (epoce lodowcowej) świstaki zamieszkiwały duże obszary trawiastych nizin europejskich, ale po ustąpieniu lodowców zasięg ich występowania ograniczył się do terenów wysokogórskich.

W rejonie alpejskim świstak jest nadal dość pospolity, natomiast Tatrach, w Polsce i na Słowacji jest rzadki i zagrożony wymarciem. Świstak tatrzański stanowi odrębny podgatunek (Marmota marmota latirostris). Jest mniejszy od swojego alpejskiego krewniaka o różni się od niego pewnymi cechami budowy oraz zachowania. Nasze dorosłe świstaki mają około 50 cm długości, nie licząc 15-centymetrowego, czarno zakończonego ogona, żyją w małych grupach rodzinnych tworząc lokalne skupiska i należą do najrzadszych ssaków Polski. Ich populacja w całych Tatrach liczy około tysiąc osobników, z czego 1/5 żyje po polskiej stronie. Dlatego niełatwo jest je spotkać, natomiast znacznie łatwiej usłyszeć. Zaniepokojone wydają donośny, ostry gwizd ostrzegawczy.

Świstaki, będąc mieszkańcami wysokogórskich siedlisk (obszarów o ostrym klimacie odznaczającym się krótkim latem i mroźną śnieżną zimą, o mało żyznych glebach i skąpej roślinności), prowadzą specyficzny tryb życia, który umożliwia im przetrwanie w takim środowisku. Większość roku (ponad 7 miesięcy) śpią grupowo w norach pod grubą warstwą śniegu). Obecność kilku osobników w norze, najczęściej rodziców z dziećmi, a także specyficzna pozycja, jaką przyjmują w czasie snu (zwijają się w kłębek), zapewnia im korzystne warunki termiczne i ułatwia utrzymanie stałej, wyższej od otoczenia temperatury ciała. Budzą się w maju i wygrzebują spod kilkumetrowej warstwy śniegu, który zalega jeszcze w wyższych partiach Tatr. Nie ustalono, co jest dla nich znakiem do rozpoczęcia aktywnego trybu życia. Musi to być jednak sygnał wewnętrzny (zapewne głód), ponieważ w ich norze pod śniegiem nadal panuje taka sama temperatura i mrok. Wychodzą na powierzchnię wychudzone po wielomiesięcznej głodówce (ważą wtedy około 3 kg) i zaczynają intensywnie żerować pobliżu nory, zjadając trawy i zioła rosnące w miejscach wolnych od śniegu.

Jeśli w norze zimuje kilka osobników dorosłych, to po obudzeniu rozchodzą się do nor letnich i przystępują do sezonu godowego, przypadającego na drugą dekadę maja. Po pięciotygodniowej ciąży samica rodzi zwykle 2-5 młodych, czasem 7. Przez pierwsze6 tygodni życia młode przebywają w norze intensywnie karmione przez matkę. Dopiero więc po około 40 dniach, w drugiej połowie lipca, można je zobaczyć i policzyć. Grupa rodzinna powiększa się zazwyczaj o 2-3 młode, ponieważ śmiertelność noworodków jest dość wysoka.

Główną czynnością świstaków jest żerowanie. Muszą bowiem zregenerować organizm po zimowym śnie, a samice także po wielkim wysiłku związanym z wykarmieniem potomstwa. Oprócz tego świstaki muszą zgromadzić pod skórą duży zapas sadła przed nadejściem zimy. Ich pokarmem jest niskokaloryczna, trudno przyswajana i raczej skąpa w ich środowisku zielona masa traw i ziół. Dlatego świstaki wybierają do życia stoki południowe, południowo- wschodnie lub południowo- zachodnie. Są one pokryte najbujniejszą i najsmaczniejszą roślinnością, a ponadto stwarzają dogodne warunki do wylegiwania się na ciepłych głazach i nietracenia energii na utrzymanie odpowiedniej temperatury ciała. Spokojne wylegiwanie się świstaków jest często zakłócane przez drapieżniki. Stąd zwyczaj pełnienia „straży” przez gryzonie – częstego lustrowania terenu i stawania „słupkiem”, kiedy coś je zaniepokoi. Ich naturalnymi wrogami w tatrach są lisy, a także rysie i orły.

Jednak najbardziej świstaki cierpią z powodu ludzi. Od najdawniejszych czasów świstacze stado było cennym lekiem stosowanym w medycynie ludowej na przeziębienia i uporczywy kaszel, bóle reumatyczne i inne dolegliwości . Cennym i łatwym łupem świstaki stawały się we wrześniu, są bowiem wtedy najbardziej otłuszczone (osiągając ciężar ponad 6 kg) i niezgrabnie się poruszają. Najchętniej leżą w jesiennym ciepłym słońcu do przełomu września i października, kiedy ostatecznie wychodzą do zimowych nor, wysłanych jeszcze latem suchym, miękkim sianem i zapadają w sen zimowy.

Teraz na świstaki w Tatrach już się nie poluje, ale człowiek jest nadal ich największym, choć nie zawsze świadomym tego, wrogiem. Rzesze turystów chodzących po szlakach w pobliżu kolonii niepokoją je, przerywają spokojne żerowanie i zmuszają do krycia się w norach. Narciarze jeżdżący do później wiosny po sztucznie naśnieżanych stokach zakłócają ich sen, pierwsze dni aktywności i rytuały godowe.

0becnie do wymienionych zagrożeń dochodzą nowe, związane z postępującym globalnym ociepleniem. Świstaki, podobnie jak wszystkie hibernujące ssaki, dobrze przeżywają zimę, jeśli jest ona śnieżna. Gruba pokrywa śniegu gwarantuje im stałe warunki termiczne i świetlne oraz tłumi hałasy, co jest niezbędne do zakłóconego snu. Skutecznie utrudnia również dostęp drapieżnikom do bezbronnych, śpiących zwierząt. Cieplejsze zimy sprawiają, że pokrywa śnieżna nie jest trwała i często zanika w czasie zimy a to oznacza dla hibernujących zwierząt przedwczesne budzenie się, często śmierć. Nie jest to jedyne zagrożenie dla tego gatunku wynikające z globalnego ocieplenia. Świstakom, zwierzętom wysokogórskim, udało się znaleźć swoje miejsce do życia w bardzo surowych warunkach. Tym samym nie musiały obawiać się konkurencji ze strony innych gatunków nieprzystosowanych do życia w strefie górskich hal. Łagodniejszy klimat sprawia, że gatunki nizinne mogą osiedlić się w wyższych partiach gór, zajmując tereny użytkowane przez wysokogórskie zwierzęta i zjadając ich pokarm. Te z kolei nie mają już dokąd się przenieść, aby uciec przed konkurentami, i stają się pierwszymi ofiarami efektu cieplarnianego.

W Polsce świstak jest prawie chroniony od drugiej połowy XIX wieku. Nie obroniło go to jednak przed kłusownictwem, okresowo bardzo intensywnym. Obecnie figuruje w Polskiej Czerwonej Książce jako gatunek należący do kategorii zwierząt szczególnie zagrożonych. Korzystne dla świstaków jest to, że cała ich populacja zamieszkuje teren parku narodowego, gdzie wszelkie działania podporządkowane są ochronie przyrody: Tatrzański Park Narodowy zamknął kilka szlaków turystycznych, które przebiegały przez miejsca zasiedlone przez świstaki. W międzynarodowych uregulowaniach europejskich świstak, ze względu na dobrze zachowaną populację alpejską, nie podlega ścisłej ochronie. Został jednak wymieniony w Konwencji Berneńskiej, która traktuje o ochronie gatunków europejskich.
Prof. dr hab. Joanna Gliwicz - Muzeum i Instytut Zoologii PAN
 

Awers: Wizerunek orła ustalony dla godła Rzeczypospolitej Polskiej. Pod orłem oznaczenie roku emisji: 2006, poniżej napis: ZŁ 20 ZŁ. Po bokach łap orła wizerunek flagi państwowej. U góry półkolem napis: RZECZPOSPOLITA POLSKA. Pod lewą łapą orła znak mennicy: m/w
Rewers: Z lewej strony wizerunek dorosłego świstaka stojącego na tylnich łapach. Z prawej strony wizerunek dwóch młodych świstaków na górskiej skale. W tle stylizowany wizerunek krajobrazu górskiego. U góry półkolem napis: ŚWISTAK – Marmota marmota
Projektant awersu: Ewa Tyc-Karpińska, Projektant rewersu: Andrzej Nowakowski

Awers: Wizerunek orła ustalony dla godła Rzeczypospolitej Polskiej. Pod orłem oznaczenie roku emisji: 2006, poniżej napis: ZŁ 2 ZŁ. Po bokach łap orła wizerunek flagi państwowej. U góry półkolem napis: RZECZPOSPOLITA POLSKA. Pod lewą łapą orła znak mennicy: m/w
Rewers: Z lewej strony wizerunek dorosłego świstaka stojącego na tylnich łapach. Z prawej strony wizerunek młodego świstaka, siedzącego na górskiej skale. W tle stylizowany wizerunek krajobrazu górskiego. U góry półkolem napis: ŚWISTAK – Marmota marmota
Na boku: Ośmiokrotnie powtórzony napis: NBP, co drugi odwrócony o 180 stopni, rozdzielony gwiazdkami.
Projektant awersu: Ewa Tyc-Karpińska, Projektant rewersu: Andrzej Nowakowski

Źródło: Folder emisyjny NBP

Skomentuj artykuł na forum

Portal i sklep numizmatyczny, monety, numizmatyka
wszelkie prawa zastrzeżone © 2007-17
adres: ul. Wspólna 50 lok. nr 1 00-684 Warszawa,
tel. +48 22 523 25 26, fax. +48 22 523 25 01, e-mail: info@emonety.pl