Newsletter - bądź na bieżąco

ilość produktów: koszyk jest pusty

wartość produktów: koszyk jest pusty

Przejdź do koszyka:   koszyk

rejestracja

W 1997 roku Gdańsk obchodził 1000 lecie swojej pisanej historii. Od zarania Gdańsk jest miastem znaczącym w dziejach Europy, miastem wielokulturowym, tworzącym szczególny klimat łączący historię z teraźniejszością, miastem przesiąkniętym duchem tolerancji i liberalizmu. O Gdańsk walczyli możni tego świata, o jego wartość strategiczną i ducha, który pozostał jednak niezależny. Napoleon Bonaparte powiedział, że "Gdańsk jest kluczem do wszystkiego". Od początku Gdańsk był niezwykłym miastem, leżącym na styku szlaków żeglownych i handlowych dróg kołowych, łączących wschód z zachodem i północ z południem. Poprzez swoje położenie u ujścia Wisły Gdańsk przez stulecia był głównym portem morskim w Polsce i jednym z najważniejszych w Europie. Tu spotykały się drogi społeczeństw z całej Europy. Obok licznych Niemców, Holendrów, Anglików, Szkotów, a także miejscowych Kaszubów i Polaków, w Gdańsku mieszkali Skandynawowie, Węgrzy, Włosi, Francuzi i Żydzi. Gdańsk tworzył szczególną atmosferę cywilizacji zachodnioeuropejskiej, na którą składały się różnorodne czynniki ekonomiczne, odmienne zwyczaje, kultury i trendy wielu narodowości, religii i sposobów widzenia świata.

10 stycznia 1920 r. weszły w życie postanowienia Traktatu Wersalskiego dotyczące Gdańska. W listopadzie 1920 r. uchwalona została konstytucja Wolnego Miasta Gdańska, zgodnie z nią, Wolne Miasto Gdańsk było republiką. Najwyższym organem władzy ustawodawczej był Volkstag, a władzy wykonawczej Senat. W 1922 r. ostatecznie ustalono granice Wolnego Miasta Gdańska liczące 290 km, w tym 55 km brzegu morskiego. Obszar Wolnego Miasta wynosił 1952 km2 i był zamieszkiwany przez ponad 350 tys. mieszkańców. 22 września 1923 r. przeprowadzono reformę walutową. Nową jednostką monetarną został gulden podzielony na 100 pfenigów. W lutym 1924 r. został oficjalnie utworzony emisyjny Bank Gdański.

1 września 1939 r. Wolne Miasto Gdańsk zostało bezprawnie przyłączone do Niemiec, a niecałe sześć lat później zostało zburzone i spalone przez Armię Czerwoną.

Gdańsk - (kaszub. Gduńsk, niem. Danzig, wł. Danzica, łac. Gedania, Dantiscum) - miasto w Polsce nad Morzem Bałtyckim, o ponadtysiącletniej historii, stolica województwa pomorskiego oraz archidiecezji gdańskiej. Gdańsk jest również miastem królewskim, swego czasu najludniejszym i najbogatszym w Rzeczypospolitej. Położony jest u ujścia Motławy do Wisły nad Zatoką Gdańską; wraz z Gdynią i Sopotem tworzy Trójmiasto; szerzej wraz z Pruszczem Gdańskim, Redą, Rumią i Wejherowem jest elementem aglomeracji gdańskiej. Niegdyś miejsce ścierania się kultur polskiej, niemieckiej i żydowskiej. Dzisiaj ważne centrum kulturalne i naukowe oraz węzeł komunikacyjny Polski północnej.

Historia
W swej historii Gdańsk nosił także nazwy: Gyddanyzc, Kdansk, Gdanzc, Dantzk, Dantzig, Dantzigk, Danzig, Dantiscum i Gedanum.

Badania archeologiczne wskazują na istnienie w tym miejscu osady rzemieślniczo-rybackiej już w VII wieku , a w X wieku - grodu obronnego książąt pomorskich. Gdańsk (Gyddanyzc urbs) po raz pierwszy został wymieniony jako miasto w "Żywocie św. Wojciecha" spisanego przez Jana Kanapariusza w 999. Z tekstu tego wynika, że Św. Wojciech był w Gdańsku wiosną 997.

Po zwycięskiej wojnie z Pomorzanami Bolesław III Krzywousty przyłączył Pomorze Gdańskie do Polski. Po objęciu rządów na Pomorzu przez Świętopełka, nastąpił okres uniezależnienia się Pomorza Gdańskiego. W 1242 pod Gdańsk dotarł najazd Krzyżaków w wyniku czego książę Świętopełk musiał oddać Krzyżakom jako zakładnika swojego syna Mściwoja.

Bulla papieska Aleksandra IV przyznała miastu od 1260 prawo organizowania dorocznych jarmarków św. Dominika. Prawa miejskie na prawie lubeckim miasto otrzymało w 1263.

Po zajęciu miasta (1271) przez Brandenburczyków, Mściwój II Pomorski dzięki pomocy Bolesława Pobożnego odzyskał Gdańsk. 15 lutego 1282 w wyniku układu w Kępnie doszło do zwierzchnictwa władcy Wielkopolski nad Pomorzem Gdańskim. W 1306 Władysław Łokietek mianował starostą gdańskim księcia kujawskiego Kazimierza. W sierpniu 1308 Brandenburczycy opanowali miasto bez grodu obronionego przez sędziego Boguszę. Krzyżacy wezwani przez Łokietka (za radą gdańskich dominikanów) do pomocy przy usunięciu Brandenburczyków zajęli już w październiku część grodu i po nadejściu posiłków zaatakowali miasto. Po wycofaniu się Brandenburczyków, Krzyżacy dokonali tzw. rzezi na mieszkańcach, za którą złożono skargę do papieża Klemensa V, który powołał w tej sprawie komisję. W 1343 zawarto układ pokojowy z Krzyżakami, w wyniku którego król Kazimierz III Wielki zrzekł się Pomorza Gdańskiego. W tym samym roku prawa miejskie otrzymało Główne Miasto. 31 lipca 1346 wielki mistrz krzyżacki Henryk Dusemer wydał dokument, który zlikwidował resztki działania prawa miejskiego wg wzoru lubeckiego i zastąpił je prawem chełmińskim.

W 1410 rada gdańska postanowiła uznać władzę Władysława Jagiełły. Gdańsk uzyskał przywileje m.in. otrzymuje okoliczne osady. Rok później Jagiełło w wyniku traktatu w Toruniu uwolnił Gdańsk od złożonej mu przysięgi. Gdańsk dotknęły represje ze strony Krzyżaków. 14 marca 1440 Gdańsk przystąpił do Związku Pruskiego. Po 145 latach 11 lutego 1454 zakończył się okres panowania Krzyżaków w Gdańsku. 6 marca tego roku król Kazimierz IV Jagiellończyk na wniosek poselstwa Związku Pruskiego, z Janem Bażyńskim na czele, wcielił Gdańsk do Polski, udzielając mu jednocześnie przywileju bicia własnej monety (przywilej ten otrzymał też Toruń). Gdańsk został zwolniony z prawa nabrzeżnego a także dopuszczono przedstawicieli ziem pruskich do elekcji króla Polski.

Gdańsk przystąpił do wojny trzynastoletniej w 1455; gdańszczanie złożyli hołd Kazimierzowi Jagiellończykowi, a miasto otrzymało tzw. wielki przywilej, zapewniający swobodny przywóz towarów Wisłą z Polski, Litwy i Rusi bez konieczności kontroli oraz inne przywileje, które miały wynagrodzić miastu za wkład w wojnę.

Zawarcie w 1466 pokoju toruńskiego zagwarantowało Pomorzu Gdańskiemu oraz Warmii pozostanie przy Polsce. W traktacie umieszczono zapis, że Gdańsk należy do Polski.

W 1467 król zlikwidował urząd gubernatora i powołał na wzór Korony tytuł capitaneus Prussiae Generalis. Utworzono województwo pomorskie, w którym utworzono urzędy kasztelanów, podkomorzych i sędziów, którzy wchodzili w skład tzw. rady pruskiej, w skład której po dwóch wchodzili też przedstawiciele Gdańska, Elbląga i Torunia. Dla tych miast król powołał też starostów. W 1469 sądy grodzkie i ziemskie upodobniły ustrój Prus do ustroju Korony.

W czasie wojny polsko-krzyżackiej 1519-1521, w dniach 8 -10 listopada 1520 posiłkujący krzyżaków niemieccy landsknechci ostrzelali Gdańsk z Biskupiej Górki. W 1525 miał miejsce tumult, wystąpienie luterańskiego pospólstwa i plebsu przeciwko burmistrzowi Eberhardowi Ferberowi, które obaliło stary magistrat. 17 kwietnia 1526 król Zygmunt wkroczył do Gdańska na czele 8 000 wojska, rozkazał ściąć buntowników i rozszerzył uprawnienia swojego burgrabiego, któremu nadał wyższe kompetencje niż burmistrzowi. Gdańsk stał się miastem protestanckim. Wprowadzono też unifikację monetarną.

16 grudnia 1577 Stefan Batory potwierdził przywileje miasta. 28 listopada 1627 na redzie gdańskiej rozegrała się bitwa morska. 3 maja 1660 zawarcie pokoju w Oliwie zakończyło okres potopu szwedzkiego.

W latach 1700-1721 - podczas wielkiej wojny północnej Gdańsk był niejednokrotnie zagrożony przez obce wojska.

Gdańsk opowiedział się za królem Stanisławem Leszczyńskim, stając się w Rzeczypospolitej głównym punktem oporu jego zwolenników przed interwencją rosyjską w czasie wojny o sukcesję polską. Od lutego do września 1734, był oblegany przez Rosjan i częściowo zniszczony przez ostrzał artyleryjski.

Prusy zajęły w 1772 niektóre majątki Gdańska oraz Nowy Port. Rozbiór Polski dał Prusom kontrolę dostępu do Gdańska, z jednej strony od granic Torunia do granic Gdańska na Wiśle oraz z drugiej strony przez zajęcie Nowego Portu. 23 stycznia 1793 Prusy dokonały zaboru Gdańska.

Po zdobyciu miasta przez wojska napoleońskie w 1807 rozpoczął się okres pierwszego Wolnego Miasta Gdańska. Kongres wiedeński określił w 1815 nowe granice. Gdańsk powrócił pod panowanie Prus.

Gdańsk został połączony linią kolejową z Tczewem i Bydgoszczą (1852), a w 1870 ze Szczecinem. W 1873 powstała pierwsza linia tramwaju konnego do Oliwy.

Od 1920 r. Gdańsk ponownie stał się Wolnym Miastem wg postanowień traktatu wersalskiego. W 1925 na terenie Wolnego Miasta została utworzona diecezja gdańska.

1 września 1939 salwa z okrętu Schleswig-Holstein na Westerplatte rozpoczęła II wojnę światową. 30 marca 1945 po zdobyciu miasta przez wojska radzieckie i polskie Gdańsk powrócił do Polski. Miasto (szczególnie część historyczna) została w 80% zniszczona przez Rosjan już po poddaniu się Niemców.

W grudniu 1970 rozpoczął się strajk w Stoczni Gdańskiej. Milicja i wojsko użyło broni przeciwko protestującym, byli zabici i ranni. Wiec pod gmachem KW PZPR zakończył się jego podpaleniem.

31 sierpnia 1980 podpisano porozumienia sierpniowe kończące falę protestów robotniczych i strajków. Porozumienie gwarantowało m.in. powstanie pierwszych niezależnych związków zawodowych. Wydarzenia te przyjmuje się jako początek procesu obalenia systemu komunistycznego we wschodniej Europie. Rok później w Hali Olivii odbył się krajowy Zjazd "Solidarności".

W 1983 gdańszczanin Lech Wałęsa został uhonorowany Pokojową Nagrodą Nobla. Do dnia dzisiejszego Wałęsa mieszka w Gdańsku, na ulicy Polanki.

W 1987 do Gdańska z wizytą przybył papież Jan Paweł II. W 1992 diecezja gdańska została podniesiona do rangi archidiecezji. W 1997 uroczyście obchodzono 1000-lecie Gdańska.

22 maja 2006 wybuchł pożar w kościele Św. Katarzyny.

Źródło: Wikipedia - wolna encyklopedia

Skomentuj artykuł na forum

Portal i sklep numizmatyczny, monety, numizmatyka
wszelkie prawa zastrzeżone © 2007-14
adres: ul. Wspólna 50 lok. nr 1 00-684 Warszawa,
tel. +48 22 523 25 26, fax. +48 22 523 25 01, e-mail: info@emonety.pl