Newsletter - bądź na bieżąco

ilość produktów: koszyk jest pusty

wartość produktów: koszyk jest pusty

Przejdź do koszyka:   koszyk

rejestracja

Książęta i królowie na monetach » Historia Gdańskiej mennicy cz 1

Monety w Polsce emitowane są od średniowiecza. Prawo bicia monety mieli królowie, książęta, miasta, czasem biskupstwa i klasztory. Jedne z najbardziej znanych mennic znajdowały się w Krakowie, Świdnicy i Gdańsku.

Historia mennicy gdańskiej sięga roku, 1220 kiedy to panowanie nad miastem przejmuje książę Świętopełk. Mennica działa do około 1295 roku do śmierci Mściwoja II. Później bite są jedynie brakteaty, jednostronne monety bez napisów o niewielkiej ówczesnej wartości. Znane są takie brakteaty z wyobrażeniem kroczącego gryfa, przy czym gryf może kroczyć w różne strony, mieć różną ilość piór i być przedstawionym w kształcie heraldycznym bądź nie. Oprócz gryfa pojawiają się brakteaty z motywem lilii, w połączeniu z gwiazdą, kulami, z łodygą lub bez, trzymana w ręku, także głowa wołu często przedstawiana była na brakteatach. Mennica gdańska wznawia swoją działalność dopiero w 1393 roku, prawie 100 lat po tym jak Zakon Krzyżacki przejmuje kontrolę nad Pomorzem po krwawych walkach.

Mennica zostaje uruchomiona przez wielkiego mistrza Konrada von Jungingen, lecz nie jest to działanie na wielką skalę. Monetami bitymi przez Zakon były dukaty i szelągi. Żaden dukat nie zachował się z tego okresu. Ostatnie szelągi z mennicy wyszły w 1449 roku za czasów wielkiego mistrza Konrada von Erlichshausena. Szelągi na awersie miały przedstawioną tarczę mistrzowską z napisem a na rewersie zaś tarczę zakonną z napisem lub tarczę zakonną, nad którą umieszczona była litera D, lub tarczę zakonną na dużym krzyżu. Odmian rewersów było ponad 35. Po upadku Zakonu Krzyżackiego Związek Pruski wraz z Gdańskiem w 1454 roku przechodzi pod polską pieczę.

Od tego czasu przez kolejne 300 lat mennica biła monety z imieniem kolejnych polskich królów. W owym czasie w obiegu na terenach Rzeczpospolitej znajdowały się takie monety jak półgrosz, grosz, półtorak, czyli 1 i ½ grosza, dwojak, trojak 3 grosze, czworak, szóstak, ort 18 groszy, złoty polski 30 groszy, złoty czerwony lub dukat równy 4-6 złotym polskim. Za panowania Kazimierza Jagiellończyka w latach 1454-1492 bito w Gdańsku jedynie szelągi stanowiące jedną trzecią grosza ze stemplem królewskim. Na awersie monety znajduje się tarcza z orłem i polskimi napisami a na rewersie tarcza z herbem gdańskim. Typów rewersów z czasów Kazimierza Jagiellończyka jest ponad 300.

Za panowania kolejnego władcy Zygmunta Starego mennica okresowo była zamykana z powodu walki z zalewem gorszej monety świdnickiej. Powzięto wówczas uchwałę o wycofaniu z obiegu półgroszaków świdnickich i przekuciu ich na monetę gdańską. W latach 1506-1548 bito takie monety jak: szelągi, na awersie z tarczą i orłem polskim w otokach z napisami a na rewersie z herbem Gdańska w 40 odmianach. Szelągów nie emitowano w latach 1533-1536, 1541-1545. Mennica biła również grosze z popiersiem króla w około 80 odmianach, trojaki w 140 odmianach, szóstaki oraz złote dukaty. Dukaty emitowano z wizerunkiem popiersia króla w renesansowej zbroi na awersie i dwoma lwami z tarczą Gdańska w rewersie. Odmian dukatów znanych jest 15. Dukaty bite były ze złota o próbie 986, czystego złota było w monecie około 3, 43 grama. Przeciętnie dukat ważył 3,48. Dukaty bite na zachodzie w owym czasie były cięższe ważyły około 3,7 grama.

Po śmierci Zygmunta Starego sejm uchwalił ustawę na mocy której postanowiono zamknąć wszystkie mennice w Koronie i Prusach pozostawiając jedyną czynną na terenie Litwy. Gdańsk oprotestował ustawę, wskazując na zalew rynku przez obcą walutę – guldeny, oraz na to że w obiegu jest mało monet zdawkowych i jest na nie zapotrzebowanie. Bicie monet w Gdańsku miało zapobiec również spekulacjom walutowym oraz wywożeniu lepszej starszej waluty za granicę. Pomimo zakazów mennica biła grosze od 1556 roku a trojaki od 1557. Od 1561 do 1566 bito monety pod stemplem królewskim. Za panowania Zygmunta Augusta Gdańsk emitował denary które od rozbicia dzielnicowego miały coraz mniejsze znaczenie handlowe, z orłem pruskim na awersie i herbem Gdańska z data na rewersie. Rodzajów denarów naliczono jak do tej pory około 15. Emitowano również szelągi również z orłem pruskim a w rewersie z herbem miasta tylko ze bez daty a z napisami w otokach w około 16 odmianach, grosze z popiersiem króla i herbem Gdańska wraz z napisami w otoku w rewersie. Tu różnorodność rewersów przez całe panowanie króla dochodzi do około 40. Pojawiały się także trojaki z głową króla w koronie dookoła której są napisy, na rewersie  widniały napisy umieszczone w czterech wierszach, data i tarcza Gdańska. Bito także talary srebrne monety o wartości około 12 groszy. Na awersie talarów widniał wizerunek popiersia króla w ozdobnej zbroi i koronie z berłem i buzdyganem w ręku, dookoła króla napis oraz winiec laurowy, na rewersie lwy z tarczą i dwoma krzyżami nad nimi korona, pod tarcza data a w otokach napisy. Talary te znane  w dwóch odmianach  są bardzo rzadkie. Najliczniej reprezentowana moneta bita w owym czasie są dukaty, około 50 odmian. Na awersie umieszczano popiersie króla w koronie a w rewersie dwa lwy z tarczą gdańską z napisami w otoku. Po śmierci Zygmunta Augusta nastąpiło bezkrólewie w czasie którego mennica działała nadal emitując monety sygnowane orłem Prus Królewskich. Po zakupie nowej maszyny walcowej mennica zaczęła wybijać denary z orłem Prus Królewskich na awersie i tarczą miasta na rewersie oraz szelągi także z orłem pruskim na awersie ale herbem gdańskim z napisami na rewersie. Panowanie kolejnego króla czyli Stefana Batorego otwiera nowy rozdział mennicy gdańskiej o czym w następnym odcinku.

Bogumiła Wiśniewska

zdjęcia: wikipedia

Skomentuj artykuł na forum

Portal i sklep numizmatyczny, monety, numizmatyka
wszelkie prawa zastrzeżone © 2007-14
adres: ul. Wspólna 50 lok. nr 1 00-684 Warszawa,
tel. +48 22 523 25 26, fax. +48 22 523 25 01, e-mail: info@emonety.pl