Newsletter - bądź na bieżąco

ilość produktów: koszyk jest pusty

wartość produktów: koszyk jest pusty

Przejdź do koszyka:   koszyk

rejestracja

Sławni ludzie na monetach » James Cook wyprawa na żaglowcu Endeavour

James Cook urodził się, jako jedno z pięciorga dzieci w ubogiej emigranckiej rodzinie w Marton w Yorkshire. Będąc dzieckiem James uczęszczał do miejscowej szkoły dzięki pracodawcy ojca. Jako 13 latek pracował wraz z ojcem, który był zarządcą-ekonomem. W wieku 16 lat przeprowadził się, do Staithes małej wioski rybackiej, gdzie podjął pracę w sklepie. Po kilkunastu miesiącach pracy jego pracodawca przedstawił go dwu właścicielom statków węglowych. Młody Cook zaciągnął się na pokład jednego z nich Freelove, jako czeladnik – praktykant. Na węglowcu tym spędził kilka lat podróżując między Tyne a Londynem. W wolnych chwilach od pracy James uczył się algebry, trygonometrii, nawigacji i astronomii. Po ukończeniu trzyletniej praktyki na węglowcu zaczął pływać na statkach handlowych, wożących towar po Bałtyku. W tym czasie uzyskał stopień oficera a w 1755 roku został kapitanem jednego z takich statków, statku Friendship.

Szybka kariera, jaką robił Cook w marynarce handlowej nie zadowalała go, dlatego też zgłosił się, jako zwykły marynarz na ochotnika do marynarki wojennej, w której można było zrobić większą karierą a poza tym większy był również prestiż oficera marynarki wojennej niż handlowej. W 1755 roku został zaokrętowany na HMS Eagle w stopniu bosmana. W czasie trwania wojny siedmioletniej objawił się talent kartograficzny Cooka. Kreślił on mapy zatoki św. Wawrzyńca, czym przyczynił się do zdobycia, Qeubecu, stworzył również dokładną mapę wybrzeży Nowej Funlandii. Dzięki swoim mapom zyskał uznanie w oczach admiralicji i Królewskiego Towarzystwa Naukowego. W 1762 roku Cook wziął za żonę Elizabeth Bates, która umożliwiła mu lepszy rozwój jego kariery. Miał z nią jednego syna Jamesa. W 1766 roku Królewskie Towarzystwo Naukowe poszukiwało kapitana na wyprawę badawczą, która miała umożliwić badawczą obserwację przejścia planety Wenus przez tarczę słoneczną. Bardzo długo toczyła się dyskusja nad najlepszym kapitanem do tej wyprawy. Po wcześniejszych doświadczeniach buntu, kiedy to wojskowa załoga nie chciała słuchać cywilnego kapitana zdecydowano się powierzyć stery oficerowi, który z drugiej strony cieszyłby się również estyma wśród nie wojskowej części załogi.

Dzięki swoim zasługą na polu kartografii wybrano na kapitana Cooka, którego podniesiono do rangi porucznika Royal Navy. Wyprawa wyruszyła w sierpniu 1768 roku z Plymouth na statku Endeavour. Statek ten wcześniej zwany Earl of Pembroke był pierwotnie węglowcem zakupionym przez marynarkę wojenną specjalnie na ta wyprawę. Statek ten miał niezwykle szerokie i płaskie dno, co było ogromnym atutem w czasie podróży po płytkich wodach wybrzeży Australii. Cook wraz 96 członkami załogi rozpoczął podróż od opłynięcia przylądka Horn i kontynuowania podróży w kierunku zachodnim. W kwietniu 1769 roku Endeavour dopłynął do Tahiti, gdzie zbudowano obserwatorium astronomiczne i przeprowadzono zaplanowane obserwacje astronomiczne. Niestety obserwacje nie przyniosły zamierzonych efektów, ponieważ wyniki trzech niezależnych obserwatorów tak znacznie różniły się między sobą, że nie dało się ich porównać. Spowodowane było to między innymi brakiem odpowiedniego sprzętu pomiarowego. Badacze nie mieli chronometrów. Po zakończeniu obserwacji astronomicznych statek udał się w kierunku zachodnim. Drugim celem wyprawy Endeavour było zbadanie czy na półkuli południowej istnieje mityczny ląd zwany Terrra Incognita Australis. W Tahiti dołączył do załogi tubylec Tupai. Tupai dzięki swojej wiedzy na temat południowej części Pacyfiku stał się nieocenionym przewodnikiem. Ekspedycja dotarła do wybrzeży Nowej Zelandii. Cook sporządził dość szczegółowe mapy wybrzeży. Endeavour kontynuował podróż na zachód kierując się w stronę dzisiejszej Tasmanii ówczesnej Ziemi Van Diemena.

Statek został zniesiony na północ od ustalonego kursu i załoga dotarła do nieznanego lądu. Była to Australia. Wyprawa dotarła do wybrzeża w miejscu dzisiejszego miasta Orbost w stanie Wiktoria. Ekspedycja poruszała się w kierunku północnym nie tracąc kontaktu wzrokowego z lądem. W tydzień później załoga dotarła do Botany Bay. Członkowie wyprawy zebrali pierwsze okazy flory i fauny oraz nawiązali pierwsze kontakty z tubylcami. Niestety nie były one zbyt przyjacielskie a raczej można by powiedzieć wrogie. Endeavour płynął dalej w kierunku północnym aż dopłynął do wielkiej Rafy Koralowej. Na rafie statek uległ poważnemu uszkodzeniu i tylko dzięki niezwykle szybkiej akcji stolarza statek nie zatonął. Ekspedycja stanęła w pobliżu Cooktown w celu dokonania napraw. Podczas naprawy naukowcy zbierali okazy australijskiej flory i fauny. Po raz pierwszy podczas tej wyprawy poznano kangura oraz nawiązano pokojowe kontakty z tubylcami. Po naprawieniu uszkodzeń pożeglowano w stronę nowej Gwinei i Jawy. Jak dotąd załoga pozostawała w komplecie. Nikt nie umarł na szkorbut, ponieważ przed wyprawa na statek zabrano kilka beczek z kiszona kapusta, którą obowiązkowo spożywali wszyscy członkowie załogi. Jednakże po dotarciu do Jawy Cook stracił aż 20 członków załogi, którzy zginęli na choroby tropikalne głownie malarię i tyfus. Endeavour wrócił do Anglii w 1771 roku. Cook opublikował po podróży swoje dzienniki, które przyniosły mu nieco rozgłosu, choć i tak większe laury zdobył Joseph Banks botanik biorący udział w wyprawie. Cook odbył jeszcze dwie wyprawy badawcze, z czego z trzeciej niestety nie powrócił żywy, został zabity przez tubylców. Jednakże 11 lat spędzonych na morzu wniosło ogromny wkład w dziedzinę kartografii i geografii oraz botaniki. Zginął w 1779 roku na Hawajach.

Bogumiła Wiśniewska

zdjęcie:  wikipedia

Skomentuj artykuł na forum

Portal i sklep numizmatyczny, monety, numizmatyka
wszelkie prawa zastrzeżone © 2007-17
adres: ul. Wspólna 50 lok. nr 1 00-684 Warszawa,
tel. +48 22 523 25 26, fax. +48 22 523 25 01, e-mail: info@emonety.pl