Newsletter - bądź na bieżąco

ilość produktów: koszyk jest pusty

wartość produktów: koszyk jest pusty

Przejdź do koszyka:   koszyk

rejestracja
W listopadzie ukaże się kolejna moneta z serii „Historyczne Miasta Polski” tym razem z Tarnowem. Początki tego najcieplejszego miasta w Polsce zwanego polskim biegunem ciepła sięgają IX wieku. A oto, co mówi o nim legenda.

Początki Tarnowa i legendy herbowe Leliwitów


W nocnej ciszy mego miasta
tę balladę o Leliwitów herbie
szepcze mi stara Baszta:
złotej gwiazdce z sierpem księżyca
Przyprószona legend patyną
wieść zapomniana niosła:
Spicymir w grodzie zasłynął
gdzie tarniana rosła
Cierpki owoc jej granatowy
zamieniony w "przednią piwnicę"
zauroczył stół Łokietkowy
i gród miastem wpisał w Metrycę
W ów czas sierpem po niebie płynął
Księżyc pod jasną gwiazdą
ten symbol przyjął
w herb nasz Protoplasta
Nie wierzycie ? Spójrzcie w orbitę
na marcowym nieba sklepieniu -
jako w herbie złotem wyszyte
tam - podobnie się mienią.

/Jan Curyło/



Wielu historyków, a także językoznawców do dziś spiera się na temat pochodzenia nazwy Tarnów. Według jednych pochodzi ona od tarniny, krzewów gęsto porastających tereny miasta przed jego założeniem. Inni uważają, że nazwa wywodzi się od imienia Tarna, urzędnika Władysława Łokietka, który zakładał miasto. Jeszcze inni uważają, że słowo Tarnów pochodzi od słowa tarliska i nazwy tarny. Jakkolwiek by nie było pochodzenie nazwy miasta, to ma ono długą tradycje miasta prywatnego, najpierw jako własność rodu Tarnowskich, od których wzięło swój herb - Leliwę, później jako dziedzina Ostrogskich, Zasławskich a na końcu Sanguszków.

Historia miasta
Do XI wieku osada tarnowska wchodzi w skład państwa Wiślan. W 1125 roku nazwa Tarnów po raz pierwszy pojawia się w dokumencie pisanym, potwierdzającym posiadłości klasztoru benedyktynów tynieckich. W 1327 roku rządy nad Tarnowem przejmuje Spycymir herbu Leliwa, protoplasta rodu Tarnowskich. To właśnie on rozpoczyna budowę zamku oraz kaplicy na górze św. Marcina. W 1330 roku Władysław Łokietek nadaje prawa miejskie Tarnowowi, wyznaczając obszar miasta, nadając uprawnienia targowe na dany dzień tygodnia i wyznaczając radę miejską. W 1419 roku król Władysław Jagiełło zwalnia kupców tarnowskich z ceł na drodze prowadzącej przez Opatowie, Działoszyce, Lelów i Krzepice na Śląsk oraz na komorze krakowskiej, co przyczyniło się do znacznego rozwoju miasta.

Okresem wielkiego rozkwitu miasta nie tylko pod względem ekonomicznym, ale także kulturalnym są lata sprawowania rządów przez Jana Tarnowskiego, wielkiego hetmana koronnego. Połowa wieku XVI to czas, kiedy na dworze hetman przebywa wielki mistrz rzeźbiarski Jan Maria Padovano, to tu spotykają się na dysputach Jan Kochanowski, Mikołaj Rej, Andrzej Frycz Modrzewski, Marcin Kromek i Stanisław Orzechowski. Na tarnowskim zamku przebywa również król węgierski Jan Zapolya. Jan Tarnowski opracował dla swoich mieszczan zbiór przepisów w języku łacińskim i polskim oraz ustanowił dziesięcinę z dwóch wsi na rzecz szkoły parafialnej. W 1569 roku rządy nad zamkiem przejmuje ród Ostrogskich. Podczas panowania tej rodziny na zamek zostaje sprowadzony znany rzeźbiarz Jan Pfister oraz miasto nawiedza wielki pożar niszczący znaczna część miasta. Po 1620 roku zamek a wraz z nim miasto kolejno przechodzi na własność rodziny Zasławskich. Lubomirskich, Zamojskich, Radziwiłłów, Koniecpolskich, Wawelskich i Sanguszków.

Połowa XVII wieku to ciężki okres dla miasta zaczęło się od zarazy, która spowodowała śmierć około 2000 ludzi następnie, miasto dwukrotnie zostało zdobyte i splądrowane przez wojska szwedzkie. W 1667 roku Stanisław Koniecpolski gwarantuje Żydom nadane wcześniej swobody pozwalając na budowę nowej bożnicy i kirkutu. W 1756 roku tarnowska szkoła parafialna przekształcona została na filię Uniwersytetu Jagiellońskiego. W 1767 z inicjatywy króla Stanisława Augusta w mieście założono urząd pocztowy. W 1772 roku mieszczanie po ogłoszeniu uniwersału rozbiorowego stali się poddanymi monarchii habsburskiej. W czasie zaborów miasto nadal zarządzane było przez kolejne rodziny, dlatego też rozwijało się dość pomyślnie. W 1787 roku władzę nad miastem przejęła rada miejska.

W 1789 roku utworzono pierwszą szkołę dla dziewcząt. Ludność Tarnowa tłumnie i ochoczo brała udział we wszystkich zrywach narodowych, za co często była srodze karana. W 1846 roku to właśnie tu wybuchła rabacja pod wodzą Jakuba Szeli znana jako rzeź galicyjska. W XIX wieku w mieście otwierane są kolejne fabryki, kolejne odcinki linii kolejowych. Działają polskie stowarzyszenia takie jak „Gwiazdka Tarnowska” albo „Sokół” i wychodzą polskie gazety. W 1888 roku powstaje pierwsze na ziemiach polskich muzeum diecezjalne.

W 1918 roku Tarnów był pierwszym polskim miastem, które odzyskało niepodległość. W 1930 roku wybudowano tu Fabrykę Środków Azotowych zarządzaną przez Eugeniusza Kwiatkowskiego. W 1940 roku z Tarnowa ruszył pierwszy transport więźniów do obozu zagłady w Oświęcimiu było ich 728. W 1942 na rynku przeprowadzono akcję eksterminacji ludności żydowskiej mordując około 3000 osób. Po odzyskaniu niepodległości miasto zostało splądrowane przez wojska radzieckie. W 1975 Tarnów był stolicą województwa, by w 1999 ponownie stać się miastem powiatowym.

Tarnów to miasto z bogatą tradycją i historią, jak każde niemalże stare miasto może poszczycić się niezliczoną ilością duchów nawiedzających ratusz, muzeum i lochy pod kościołami. Ma także jedyne w Europie Muzeum Romów.

Bogumiła Wiśniewska

Skomentuj artykuł na forum

Portal i sklep numizmatyczny, monety, numizmatyka
wszelkie prawa zastrzeżone © 2007-17
adres: ul. Wspólna 50 lok. nr 1 00-684 Warszawa,
tel. +48 22 523 25 26, fax. +48 22 523 25 01, e-mail: info@emonety.pl