Wizerunek świątyni buddyjskiej Borobudur widnieje na jednej z monet kambodżańskich z serii „Siedem cudów świata”. Choć oficjalnie nie jest ona uznana za cud świata, ponieważ jej miejsce w liście średniowiecznych cudów świata zajmuje inna świątynia Angkor wat to jednak Borobudur też należy się miano siódmego cudu świata.

Świątynia Borobudur została zbudowana w IX wieku w Magelang w centralnej Jawie w Indonezji przez architekta Gunadharma za panowania Rakai Panangkaran. Autorstwo świątyni nie jest pewne a nazwisko przypisane zostało architektowi w ciągu wieków, ponadto kompleks świątynny powstawał przez 100 lat.  Świątynia pierwotnie miała być jedynie olbrzymia stupa, czyli budowla wotywna poświecona Buddzie jednakże w miarę wzrostu i upływu lat przekształcona została w świątynię. Borobudur położona jest w pobliżu dwóch bliźniaczych wulkanów Sungoro-Sumbing i Merbabu-Merapi oraz dwóch rzek Progo i Elo. Według niektórych archeologów w chwili budowy, budowlę otaczała woda dookoła. Świątynia wznosiła się ponad tafla wody jak kwiat lotosu ( teoria nie do końca potwierdzona, choć są ku temu przesłanki, duża ilość nanosów rzecznych w pobliżu świątyni).

 Borobudur jest wielką trójwymiarową mandalą, czyli odzwierciedleniem buddyjskiej wizji świata. Pielgrzymi przybywający do świątyni zwiedzają przestrzenie budowli po kolei przechodzą stadia oświecenia i zrozumienia drogi buddy. Świątynia ma budowę tarasową. Na pięciu dolnych czworobocznych tarasach znajdują się reliefy przedstawiające sceny z życia Buddy i dżataki. Bok dolnego tarasu to 118 m długości. Pierwszy dolny taras odzwierciedla Kamadhatu, czyli świat żądz i pragnień. Trzy górne tarasy są koliste i mieszczą się w nich, 72 dagoby czyli stupy. Kolejne tarasy odzwierciedlają Rupadhatu, czyli świat form i Arupadhatu bezforemny świat. Cała niemalże świątynia pokryta jest reliefami jest ich, około 2 670, które pokrywają nie tylko ściany, ale także schody i balustrady. Pokazują one nie tylko sceny życia buddy, ale także wyjątki z prawa karmicznego, sceny jak dobrze wieść życie oraz inne pouczające historie. W świątyni znajduje się również ponad 500 posągów Buddy w różnych pozach i formach. Jeden z posągów uważany jest za szczęśliwy, jeśli kobieta dotknie piety tego posagu a mężczyzna dużego palca będą szczęśliwi.

Wybudowana w IX wieku świątynia nie cieszyła się zbyt długo popularnością prawdopodobnie na przełomie lat 928-1006 tereny te były często nawiedzane przez erupcje wulkanów. Świątynia pokryła się wówczas grubą warstwą popiołu. Prawdopodobnie ludność zapomniała o istnieniu świątyni w XV wieku, kiedy to Jawa przeszła na islam. Tereny wokół świątyni porastała sukcesywnie dżungla. Świątynię na nowo odkryto dopiero w XIX wieku a dokładnie w 1814 roku. Ówczesny gubernator Jawy Thomas Stamford Raflles zarządził wyprawę w poszukiwaniu obiektu, ponieważ żywo interesował się kultura i historia podległych mu terenów. Poczynił on również pierwsze prace konserwatorskie i wykopaliskowe. Przez wiele lat jego podwładni karczowali dżunglę porastającą świątynię. W 1907-1911 roku holenderscy archeologowie i architekci podjęli pierwsze próby konserwatorskie na szeroką skalę. Świątynia przeszła największą restauracje w latach 1975-1982. W 1991 wpisano ja na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Obecnie jest jedna z największych atrakcji turystycznych regionu, choć także zaczyna powoli odzyskiwać swoją rolę, jako miejsce pielgrzymek i kultu. Największą popularnością cieszy się w okresie maja-czerwca, kiedy to podczas pełni księżyca obchodzone jest święto Vesak, czyli święto na cześć osiągnięcia przez Siddārtha Gautamę najwyższego oświecenia, po którym stał się Budda Shakyamuni. 
 
Bogumiła Wiśniewska

zdjęcia: wikipedia